ANGAT REHAB: Bagyo mas pinangangambahan kaysa lindol

Angat Dam sa Hilltop, Norzagaray, Bulacan

NORZAGARAY, Bulacan—Mas nangangamba sa malakas na buhos ng ulan na hatid ng bagyo ang mga namamamahala sa Angat Dam sa bayang ito kaysa lindol.

Nilinaw din ng opisyal na ito ang pangunahing dahilan kung bakit isasailalim sa rehabilitasyon ang dam na inaasahang masisimulan sa 2013 at matatapos sa 2017.

Ang pagsusubasta para sa rehabilitasyon ng Angat Dam ay sisimulan sa buwang ito.  Ang rehabilitasyon na pinondohan na ng Malakanyang ay nagkakahalaga ng P5.7-Bilyon.

Ayon kay Inhiyero Rodolfo German, ang general manager ng Angat River Hydro Electric Power Plant (Arhepp) na siyang namamahala sa dam, matibay ang Angat Dam at hindi basta masisira ng lindol na ihahatid ng paggalaw ng west valley fault line system.

Tinatayang aabot sa magnitude 7.2 ang lakas ng lindol na lilikhain ng paggalaw ng nasabing fault line.

Ngunit sa kabila nito, sinabi ni German na ang mas pinangangambahan nila ay ang probable maximum flood (PMF) na posibleng magbuhos ng ulan na aabot sa mahigit 12,000 cubic meters per second (CMS).

“Kung lindol lang ay kaya ng dam, pero yung PMF ang kinakabahan kami,” ani German.

Ipinaliwanag niya na ang PMF ay nakabatay sa pinakamalakas na pag-ulan na darating sa loob ng susunod na 10,000 taon.

Sa kasalukuyan, ang Angat Dam ay nakadisensyo para sa 5,800 cms na PMF sa loob ng 5,000 taon.

Subalit ang disenyong ito ay nalampasan na ng malakas ng ulan na hatid ng mga bagyong Winnie aty Yohyong noong nobyembre at Disyembre 2004.

Ayon kay German, umabot sa 11,000 cms ang tubig ulan na dumaloy sa Angat Dam sa panahon ng pananalasa ng magkasunod na bagyo noong 2004.

Matatandaan na sa pananalasa ng mga nasabing bagyo, naging dahilan ito upang mabarahan ng mga troso, putik at malalaking tipak ng bato ang 13 kilometro Umiray-Angat Transbasin tunnel.

Inhinyero German

“Yung PMF ang pangunahing dahilan kung bakit magkakaroon ng rehabilitation ang Angat Dam,’ ani German.

Ipinaliwanag niya na bahagi ng P5.7-Bilyong rehabilitasyon ng dam ay ang pagpapalapad sa mga matatarik na dike nito at konstruksyon ng dagdag na spillway.

Sa kasalukuyan, ang 45 taong Angat Dam ay may isang spillway  na may tatlong gate.  Ito ang ginagamit para sa mabilisang pagpapatapon ng tubig sa Ilog Angat.

Ayon kay German, kung darating ang PMF na magbubughos ng ulan na may 12,000cms, ang itatayong auxiliary spillway ng dam ay kanilang bubuksan para sa mabilisang pagpapatapon ng tubig.

Ito ay upang mabawasana ng tubig sa dam at maiwasan ang posibilidad ng pagkasira ng mga dike nito kung sakaling aapaw sa ibabaw ang tubig palabas.

 “It will be safe for another 10,000 years, but we have to pray that there will be no PMF during the construction,” ani German patungkol sa dam kapag natapos ang rehabilitasyon.

Hinggil naman sa posibilidad na pagkasira ng dam kung lilindol ng may lakas na 7.2 magnitude,”muling iginiit ng inihinyero na matibay ang dam.

“Angat Dam is designed to withstand that earthquake,” aniya at iginiiit na matapos ang dalawang malalakas na lindol sa kasysayan ng dam, hindi ito napinsala.

Ang kanyang tinutukoy ay ang malakas na lindol noong 1969 na naging sanhi ng pagguho ng Ruby Tower; at ang lindol noong Hulyo 16, 1991 na naging sanhi ng pagguho ng mga gusali sa mga Lungsod ng Baguio at Cabanatuan sa Nueva Ecija.

(Dino Balabo)

Higit sa 2-M Bulakenyo ang maaapektuhan ng bahang hatid ng lindol

HAGONOY, Bulacan—Mahigit sa 2-milyong Bulakenyo ang maaapektuhan ng biglang pagbahang ihahatid ng pagsira ng Angat Dam sanhi ng malakas na lindol.

Ang bilang na ito ay batay sa pagtaya ng Mabuhay ayon sa tala ng bilang ng mga residente sa 20 bayan at lungsod sa lalawigan na tinatayang masasalanta.

Ayon kay Defense Undersecretary Eduardo Batac, aabot sa 20 bayan ay lungsod sa lalawigan ang maaapektuhan ng biglang pagbahang ihahatid ng pagsira ng dam kung lilindol ng malakas sanhi ng paggalaw west valley fault line system.

Usec Ed Batac (C) kasama sina Gov. Alvarado at Dir. Timoteo

 Bukod dito, sinabi ni Batac na pio pang bayan sa Pampanga at tatlong lungsod sa Kalakhang Maynila ang maaaring sagsaan ng biglang pagbaha sanhi ng lindol.

Ngunit sa panayamng Mabuhay kay batas sa bayan ng Calumpit noong Setyembre 24, hindi siya nagbigay ang aktuwal na bilang populasyon na maaapektuhan.

Sa halip ay iginiit niya na layunin ng pamahalaan na mapaliit ang bilang ng maaapektuhan sa biglang pagbaha na ihahatid ng lindol.

Idinagdag pa niya na ang kalagayang ito ang dahil kung bakit nagsagawa sila ng isang earthquake drill sa bayan ng Calumpit noong Setyembre 24.

Ngunit batay sa impormasyong naipon ng Mabuhay at sa mga pahayag ng opisyal, nagsagawa ng pagtaya ang Mabuhay.

Kung ang pagbabatayan ng maaapektuhan ay 20 bayan at lungsod sa lalawigan, posibleng umabot sa 2,070,797 Bulakenyo ang maaapektuhan.

Batay sa tala ng National Statistics Office (NSO) kaugnay ng isinagawa census of population noong 2010, ang Bulacan ay may kabuuang populasyon na 2,924,433.

Ang mga residente maapektuhan sa lalawigan ay ang mga nakatira sa mga bayan ng Angat, Balagtas, Baliuag, Bocaue, Bustos, Bulakan, Calumpit, Guiguinto, Hagonoy, Marilao, Norzagaray, Obando, Pandi, Paombong, Pulilan, Plaridel, San Ildefosno, San Rafael, at mga Lungsod ng Malolos at Meycauayan.

Tinataya ng mga opisyal na ang Lungsod ng San Jose Del Monte, at mga bayan ng Donya Remedios Trinidad, San Miguel at Sta. Maria ay hindi masyadong maaapektuhan ng sinasabing baha na ihahatid ng lindol.

Ayon kay Gob.Wilhelmino Alvarado, ang biglang pagbaha na hatid ng pagkasira ng dam ay maaaring maghatid ng rumaragsang tubig sa kahabaan ng Ilog Angat na may taas na 30 talampakan.

Dahil dito, sinabi ni Alvarado na ang mga pangunahing maaapektuhan ay ang mga nakatira sa gilid ng nasabing ilog.

Samantala, iginiit naman ni Batac na dapat mabigyan ng sapat na kaalalaman at kasanayan ang mga kabataan sa pagtugon hinggil sa nasabing kalamidad.

Ito ay dahil sa ang mga kabataan ay nabibilang sa hanay ng vulnerable sector o kapos sa kakayahan.

“Maraming vulnerable sector sa Bulacan, lalo na yung mga kabataan na dapat na mapangalagaan,” ani Batac.

Nilinaw din niya na ang pagbibigay ng pagsasanay o earthquake drill sa mga paaralan ay bahagi ng pagtatangka ng National Disaster Risk Reduction Management Council na maihanda ang mga kabataan.

Ayon kay Batac, ang mga kabataan ang mga susunod na lider ng bayan.  (Dino balabo)

30 minuto lang ang pagahahatid ng babala sa pagkasira ng dam

Mapa ng mga mapaminsalang lindol sa Pilipinas

CALUMPIT, Bulacan—Tinatayang aabot lamang ng 30 minuto ang pagpahatid ng babala ang National Power Corporation (Napocor) sa kapitolyo kung sakaling masisira ang Angat Dam at raragasa ang tubig pababa.

Ito ang pahayag na may paniniyak ng mataas na opisyal ng Napocor kaugnay ng posibilidad na mawasak ang dike ng dam sanhi ng malakas na lindol na ihahatid ng inaasahang paggalaw ng west valley fault line.

Layunin ng pahayag na maibsan ang pangamba ng mga Bulakenyong nakatira sa kahabaan ng Ilog Angat kung saan ay inaasahang raragasa ang tubig na bubulwak mula sa dam.

Bukod dito, layunin din nito na higit namaipaunawa sa mga mamamayan ang kahalagahan ng paghahanda at pagkilos ng akma sa panahonng pananalasa ng kalamidad na maghahatid ng trahedya.

Ayon kat Inhinyero Romualdo Beltran, hepe ng Dams, Reservoir and Flood Forecasting Division ng Napocor, bahagi ng paghahanda sa posibilidad na pagkasira ng dam sanhi ng lindol ay ang pabuo ng emergency action plan (EAP).

Nilinaw niya na ang isinasaad ng EAP ay ang pagtatalaga ng  EAP coordinator o tagapag-ugnay sa Napocor at sa kapitolyo.

Napocor's Beltran (L), and NIA's Felix Robles (R)

Ang magsisilbing EAP coordinator ng Napocor ay ang general manager ng Angat River Hydro Electric Power Plant (Arhepp) na si Inhinyero Rodolfo German, samantalang may itatalaga rin sa kapitolyo.

Ayon kay Beltran, simple ang batayan ng pagpili kay German.  Ito ay dahil “lagi siyang nandoon sa Hilltop” kung saan matatagpuan ang pasilidad ng dam at Arhepp.

 Ipinaliwanag ni Beltran na kung sakaling lilindol ay agad na magsasagawa ng pagsusuri ang mga tauhan ng Napocor sa kalagayan ng pasilidad ng dam, partikular na sa mga istraktura o dike.

Kung may matutukoy na damage o sira na magdudulot ng panganib sa kalagayan nito, sinabi ni Beltran na agad magpapahatid ng babala si German sa kapitolyo.

“Madali lang yun, basta na-identify yung imminent danger, mabibigay agad ng warning, matagal na doon ay 30 minutes,” ani Beltran.

Ayon kay Beltran, ang paghahatid ng babala sa kapitolyo ay sa pamamagkitan ng fax machine, telepono ar radio communications na ang mga sistema at imprastraktura ay pinauunlad na.

Kasunod nito ay ang madaliang paghahatid ng babala sa kapitolyo sa bawat bayang tinatayang masasalanta.

Kaalinsabay nito, dagdag ni Beltran ay ang pagpapatapon ng tubig mula sa dam ng Napocor.

“To reduce possibility of greater disaster, magrerelease ang Napocor ng tubig sa dam,” ani Beltran.

Ipinaliwanag niya na ito ay magaganap kung matatapat na malalim ang tubig sa dam sa panahon ng paglindol.

Kung mababa naman ang tubig sa dam, hindi na sila magpapatapon.

“It was meant to ease pressure on the dike damaged by earthquake,” aniya.

Batay sa naunang pahayag ng dam safety expert na si Inhinyero Roderick Dela Cruz, kapag lumindol, may posibilidad na magkabitak ang dike ng dam at tatagas ang tubig.

Ang bitak na ito na tinatagasan ng tubig ay tinatawag na “piping”; at maaaring pagsimulan ng mas malaking sira dahil patuloy na pagdaloy ng tubig.

Ito ay nakakatulad ng mga balong sa mga pilapil ng bukid o palaisdaan na sa una ay maliliit at makikipot lamang, ngunit kapag napabayaan ay lumalaki at nagiging sanhi ng pagguho ng pilapil.

Ayon kay Dela Cruz na nagmula sa bayan ng Hagonoy ngunit kasalukuyang nagtatrabaho sa southern California Edison sa Amerika, malaki ang posibilidad na magkaroon ng “piping” sa dike ng Angat Dam kung lilindol ng malakas.

Ito ay dahil sa ang mga higanteng dike ng dam ay “rock and earth-filled’ o yari sa pinagpatong-patong ma malalaking tipak ng bato na may nakasiksik na lupa.

Ngunit batay sa kanyang pag-aaral, mas matibay ang rock and earth-filled dam kumpara sa mga dam na yari sa manipis na kongkretrong dike.

Ito ay dahil sa kapag nagkabitak ang kongkretong dike, mahirap ng kumpunihin iyon.

Inayunan ito ni Beltran at sinabing “yung mga rock and earth-filled dike ay naghe-heal” o nagsasara ang butas lalo na;’t mahina ang daloy ng tubig mula sa loob palabas.

Hinggil naman sa mga balitang “may crack” o bitak ang dam, sinabi ni Beltran na hindi iyon totoo.

Ipinaliwanag niya na ang nakikitang dumadaloy na tubig sa paanan ng dike ng dam ay bahagi ng tubig na kumakatas mula sa loob.

Hindi ito nangangahulugan na may bitak ang dam, sa halip ay natural na sitwasyon iyon para s amga katulad na dike.

Sa mas nauna ring pahayag sinabi ni Inhinyero German na hindi sila nagpapabaya sa pagbabantay sa katas ng tubig sa paanan sa dam.

Iginiit niya na delikado lamang ang kalagayan ng dam kung ang kumakatas na tubig sa paanan at lalabo.

Ang pagbabantay sa katas ng dike ng dam ay isa ring batayan ng Napocor matapos ang paglindol.

Ang paglabo ng kumakatas na tubig sa paanana ng dam, ayon kay German ay indikasyon o nangangahulugan na may nasira sa loob ng dike.(Dino Balabo)

COLLABORATIVE APPROACH TO SAVE IPO WATERSHED

The Department of Environment and Natural Resources (DENR) in Central Luzon forms a strategic alliance with the Metropolitan Waterworks and Sewerage System (MWSS) and the Local Government Units (LGUs) of Norzagaray and San Jose Del Monte in Bulacan to address timber poaching, squatting, kaingin-making and forest fire inside the 6,600-hectare Ipo Watershed. Established under Presidential Proclamation 391 of 1968, the Ipo watershed supplies domestic water to more than 11 million people of Metro Manila. The Ipo dam has a storage capacity of 7.5 million cubic meters of fresh water and lies about 7.5 kilometers downstream of Angat dam.

Hindi lahat ng tubig na nagpalubog sa Hagonoy at Calumpit ay nagmula sa Candaba Swamp

HAGONOY, Bulacan—Hindi lahat ng tubig na nagpalubog sa bayang ito at sa Calumpit noong ikalawang linggo ng Agosto ng Agosto ay nagmula sa Candaba Swamp sa Pampanga.

Ito ang paliwanag ng Pampanga River Flood Forecasting and Warning System (PRFFWC) na ipinadala sa Mabuhay noong Agosto 16.

Iginiit naman ng Provincial Disaster Risk Reduction Management Office (PDRRMO), na “hindi sa Candaba Swamp ang backflooding dahil hindi ito umapaw.”

Ngunit para sa mga residente ng bayang ito at ng Calumpit, ang Candaba Swamp at Ilog ng Pampanga ay iisa ang kahulugan dahil sa pananaw na ang bahagi ng kailugan ay dumaan sa bahagi ng Candaba Swamp.

“Not all flooding in your area is attributed to Candaba Swamp, ani Hilton Hernando ng PRFFWC na nakabase sa Lungsod ng San Fernando sa Pampanga sa isang email na ipinahatid sa Mabuhay noong Agosto 16.

Ipinaliwanag niya na bago lumubog sa backflood ang Hagonoy at Calumpit noong Agosto10 ay mababa ang tubig sa Candaba Swamp.

Sa tulong ng mapa, ipinakita ni Hernando sa Mabuhay ang kinalalagyan ng Candaba Swamp at ipinaliwanag na sa kabila na ang bahagi ng Ilog ng Pampanga ay naka-ugnay doon, hindi basta tumataas ang tubig sa Swamp.

Ayon kay Hernando at sa mapang kanyang ipinakita, higit na tataas ang tubig sa Swamp kung ang Ilog ng Pampanga ay aapaw sa bahagi ng Cabiao Floodway sa Nueva Ecija, at ang tubig sa Ilog ng Pampanga sa bahagi ng bayan ng Arayat ay aabot sa 9.5 meters.

Idinagdag niya na ang tubig na nagpalubog sa Calumpit at Hagonoy ay dahil sa pag-apaw ng Ilog ng Pampanga sa bahagi ng Calumpit.

“Hagonoy is flooded thru the spill-over of Pampanga River at Calizon (Calumpit) corresponding to an estimated level at Sulipan gauge station at above 3.60 to 3.65 meters,” ani  Hernando.

Ang Cabiao Floodway at bayan ng Arayat ay matatagpuan sa hilaga ng Candaba Swamp, samantalang ang Sulipan na bahagi ng Apalit, Pampanga, at ang Barangay Calizon sa Calumpit ay nasa timog kanluran ng Candaba Swamp.

Batay pa rin sa mapang ipinagkaloob ni Hernando,  ipinakita niya na maraming ilog ang dumadaloy sa Ilog Pampanga na ang dulong itaas ay nasa Nueva Ecija, ang dulong ibaba ay nasa Manila Bay.

Ayon kay Hernando, sa silangan ng Candaba Swamp ay makikita ang mga Ilog ng Bulu at Maasim na matatagpuan sa mga bayan ng San Miguel at San Ildefonso ayon sa pagkakasunod.

Sa hilagang kanluran naman ng Swamp ay ang Rio Chico na dumadaloy mula

sa Tarlac at Nueva Ecija.

Ayon kay Hernando higit na problema ang hinaharap kapag

nagakasabay-sabay na umapaw ang mga nasabing ilog kasama ang mga Ilog

ng Coronel at Penaranda sa Nueva Ecija, at ang Ilog Angat.

Ito ay dahil sa ang mga tubig na dumadaloy sa Ilog ng Pampanga at

Angat ay nagsasalikop sa bahagi ng Calumpit bago maghiwalay patungo sa

Manila Bay.

Ang tubig na dumadaan sa Bulacan ay dumadaloy sa labangan Channel at Ilog Angat sa bayan ng Hagonoy; samantalang ang dumadaloy sa Pampanga pababa ng Manila Bay ay dumadaan sa bahagi ng Macabebe at Masantol.

Batay sa karanasan, kapag dumadaloy na antub og sa mga nasabing ilog, lalong tumatagal ang pagbaha sa mga bayan sa baybayin ng Manila Bay kapag nasalubong ito ng high tide at ng malakas na hanging habagat na naghahatid ng malalaking alon na nakakapagpabagal sa paglabas ng tubig

sa Manila Bay.

Kaugnay nito, sinabi naman ni Liz Mungcal, hepe ng PDRRMO na hindi sa Candaba Swamp nagmula ang tubig na nagpalubog sa Hagonoy at Calumpit.

Ngunit para sa mga residente ng bayang ito at ng Calumpit halos magkasingkahulugan ang Candaba Swamp at Ilog ng Pampanga.

Binigyan diin ng ilan na pamilyar sa mapa ng Ilog ng Pampanga na ang bahagi ng ilog ay dumadaloy sa Candaba Swamp.

Una rito, binatikos ng ilang residente ang PDRRMO dahil sa kakulangan ng babala hinggil sa posibilidad ng back flood noon ikalawang linggong Agosto.

Ngunit iginiit ni Mungcal na ang impormasyong ipinahatid ng Municipal Disaster Risk Reduction Management Office ng Hagonoy noong panahong iyon ay sa kanila nanggaling.

Payo ng kapitolyo sa land developers, gamitin ang green technology

 

SOIL HOUSE. Nakangiting nagpakuha ng larawan sina Fr. Dars at Fr. Dennis sa harap ng bahay na gawa sa lupa sa Jubilee Homes sa bayan ng Plaridel.

 

MALOLOS—Nanindigan ang kapitolyo para sa makakalikasang teknolohiya at

ipinayo sa mga negosyanteng nagtatayo ng proyektong pabahay sa

lalawigan na gamitin ito sa kanilang mga proyekto.

Ayon kay Arlene Pascual, hepe ng Provincial Planning and Development

Office (PPDO), ang paggamit ng green technology o makakilkasang

teknolohiya sa pagtatayo ng mga proyektong pabahay ay makakatulong sa

paglaban sa epekto ng climate change.

Iginiit pa niya na ito ay tugon din sa mga kalamidad na nararansan sa lalawigan.

Sa kanyang presentasyon sa mga negosyante dumalo sa talakayang

inorganisa ng Bulacan Chamber of Commerce and Industry (BCCI) noong

Agosto 31, ipinayo ni Pascula na dapat ipatupad at gayahi ng mga

negosyante sa lalawigan ang mga teknolohiyang ginagamit sa Estados

Unidos at Europa.

Ipinawanag niya na ang mga teknolohiyang ito ay kasing simple ng

pagtatayo ng bahay na ang mga malalaking bintana ay nakaharap sa ihip

ng hangin.

Ayon kay Pascual, sa pamamaraang ito, mas makakatipid ng gamit sa

kuryente o enerhiya ang titira sa nasabing bahay dahil mas malamig

iyon ay hindi masyadong gagamit ng kuryente upang paandarin ang

bentilador o airconditioner.

Dahil malalaki ang bintana ng bahay, mas magiging maliwanag din iyon

at magagamit ang natural na liwanag.

Ihinalimbawa  rin niya na ang teknolohiya sa Venice kung saan ay may

mga bahay na hindi lumulubog sa high tide sa kabila ang ansabing

lungsod ay laging lumulubog.

“We have to understand that there is climate change and all we can do

is adapt to make our communities resilient,” ani Pascual.

Ipinaliwanag pa niya na ang climate change adaptation o patugon sa

climate change at pagbabawas ng epekto nito ay kabilang sa mga

pangunahing polisiya na binuo ng pamahalaang panglalawigan.

Bukod sa mga nasahing teknolohiya, ipinayo rin ni Pascual ang paggamit

ng rainwater harvesting system.

Ito ay ang pagsasahod ng tubig ulan at paggamit nito sa paghuhugasng

gamit, pandilig ng halaman, o kaya ay panlinis sa banyo at ibang

bahagi ng bahay.

Ayon kay Exuperio Lipayon ng Department of Environment and natural

Resources (DENR), ang rain water harvesting system ay makakatulong din

para makabawas sa pagbaha.

Ipinaliwanag ni Lipayon na ito ay dahil sa hindi agad dumadaloy s amga

kanal, sapa at ilog ang tubig ulan..

Ang nasabing teknolohiya ay nauna ng sinimulan ni Inhiyero Rodolfo

German ng National Power Corporation sa Angat Dam.

Ito ay matapos makaranas ng kakulangan sa tubig ang lalawigan sa

panahong ng pananalasa ng El Nino may tatlong taon na ang nakakaraan.

Kaugnay nito, ipinayo naman ni dating Environment Secretary Elisea

Gozum ang paggamit ng puti o mapusyaw na kulay ng pintura sa bahay

partikular na sa mga bubong.

Ayon kay Gozum ang mas madilim na na kulay ng pintura ay humihigop ng

init mula sa araw samantalang ang puti o mapusyaw na kulay ng pintura

ay mas malamig.

Kung gagamitin sa bubungan, ang putting pintura ay nagbabalik ng init

sa himapapawid, ani Gozum.